โครงการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

รัชฎา  จอปา , พย.บ.

ลฎาภา   อุตสม , พย.บ.

ศูนย์อนามัยที่  9  พิษณุโลก    

บทคัดย่อ

            โครงการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  จัดทำขึ้นมีวัตถุประสงค์เพื่อคัดกรองภาวะสุขภาพผู้รับบริการ  และเพื่อศึกษาความพึงพอใจของผู้รับบริการต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  มีการดำเนินงานให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกนอกสถานที่  แก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่มีความประสงค์ตรวจสุขภาพ และมารับบริการในสถานที่   (visit 2) ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ  โดยจัดโปรแกรมการตรวจสุขภาพแบ่งออกเป็น  2 โปรแกรม  ได้แก่  โปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้มีอายุน้อยกว่า  35  ปี และโปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้มีอายุตั้งแต่  35 ปีขึ้นไป  ผลการดำเนินงานพบว่า  ให้บริการเชิงรุกแก่หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนรวมทั้งสิ้น  19 แห่ง  แบ่งออกเป็นหน่วยงานภาครัฐ  18  แห่ง  หน่วยงานเอกชน  1  แห่ง  ผู้รับบริการรวมทั้งสิ้นจำนวน  997 ราย  ซึ่งพบว่าผู้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง  คิดเป็นร้อยละ 60.89  เมื่อพิจารณารายกลุ่มอายุพบว่า  ผู้รับบริการอายุน้อยกว่า 35 ปี  เพศหญิงมาใช้บริการ ร้อยละ 57.08  เพศชายมาใช้บริการ  ร้อยละ  42.92  และผู้รับบริการอายุตั้งแต่ 35 ปี  เพศหญิงมาใช้บริการ  ร้อยละ  61.99  เพศชายมาใช้บริการ  ร้อยละ 38.02   ผลการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกที่ผิดปกติเป็นส่วนใหญ่  คือ ไขมันในเลือดสูง  รองลงมาคือ  ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดผิดปกติ  และปัสสาวะผิดปกติ  ร้อยละ  36.32  15.85  และ  15.5  ตามลำดับ   ผลการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกที่ผิดปกติน้อยที่สุด  คือ กรดยูริกในเลือดผิดปกติ  ร้อยละ 2.72 จาการสำรวจความพึงพอใจของผู้รับบริการ  พบว่าผู้รับบริการมีความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  ส่วนใหญ่ความพึงพอใจอยู่ในระดับดี  การจัดทำโครงการนี้มีประโยชน์ต่อการนำไปพัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น  และใช้เป็นแหล่งข้อมูลในการติดตามภาวะสุขภาพผู้รับบริการที่มีผลการตรวจผิดปกติ  นำมาศึกษาพฤติกรรมการดูแลสุขภาพเพื่อเป็นแนวทางการส่งเสริมสุขภาพต่อไป

 

บทนำ

              การส่งเสริมสุขภาพ  หมายถึง  กระบวนการสร้างสมรรถนะ  ให้คนเรามีความสามารถเพิ่มขึ้นในการควบคุมปัจจัยที่เป็นตัวกำหนดสุขภาพ  และเป็นผลให้บุคคลมีสุขภาพดีขึ้น  การส่งเสริมสุขภาพ  เป็นการเอื้ออำนวยให้มีสภาวะร่างกาย  จิตใจ  และความเป็นอยู่ในสังคมที่สมบูรณ์  บุคคล  หรือชุมชนสามารถระบุสิ่งที่จำเป็น  ในการที่จะบรรลุการมีสุขภาพดี  และในการเปลี่ยน  หรือการจัดสิ่งแวดล้อมสุขภาพนั้น  ถือเป็นแนวความคิดด้านบวกที่เน้นทรัพยากรทางสังคมและส่วนบุคคล  มากเท่ากับเน้นความสามารถทางกาย  โดยนัยนี้  การส่งเสริมสุขภาพจึงไม่ใช่เป็นความรับผิดชอบของหน่วยงานด้านสุขภาพเท่านั้น  แต่รวมไปถึงการที่ประชาชนมีการปฏิบัติให้เกิดวิถีชีวิตที่ดี  เพื่อความเป็นอยู่ที่ดี  (ธัชชัย  มุ่งการดี , 2534)    

               การทำงานที่ต้องแข่งกับเวลา  ขาดการออกกำลังกาย  มลพิษต่างๆในสิ่งแวดล้อม  หรือการรับประทานอาหารที่ไม่ถูกสุขลักษณะ  ทำให้ร่างกายอาจเกิดปัญหาเกี่ยวกับสุขภาพพลานามัยได้  การตรวจสุขภาพประจำปีจะช่วยให้ทราบว่าขณะนี้ร่างกายอยู่ในระดับไหน  มีโรคร้ายแฝงอยู่หรือไม่  โดยเฉพาะโรคที่อยู่ในขอบเขตที่การแพทย์ปัจจุบันสามารถตรวจพบได้  ซึ่งจะทำให้สามารถปฏิบัติตัวได้เหมาะสม  เพื่อป้องกันอันตรายจากภาวะแทรกซ้อนของโรค  และมีคุณภาพชีวิตที่ดี  ดังนั้น  การให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  อำนวยความสะดวก  บริการตรวจสุขภาพและให้ความรู้ด้านสุขภาพตามความเหมาะสมของแต่ละวัยในสถานที่ทำงาน  เป็นแนวทางหนึ่งที่กระตุ้นให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพตนเอง

 

วัตถุประสงค์

            1.  เพื่อคัดกรองภาวะสุขภาพผู้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

            2.  เพื่อศึกษาความพึงพอใจของผู้รับบริการต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปี

 

วิธีการดำเนินงาน / วิธีศึกษา / ขอบเขตงาน

            1. ประชุมทีมงานเพื่อวางแผนจัดทำโครงการ

      2. ประชาสัมพันธ์สร้างกระแสให้บุคลากรในหน่วยงานภาครัฐและเอกชนตรวจสุขภาพ  ประจำปี

            3. ประสานงานกับหน่วยงานที่มีความประสงค์ตรวจสุขภาพประจำปี

            4. ให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  ตามวัน  เวลาที่ได้ประสานไว้

                  4.1  บริการตรวจสุขภาพนอกสถานที่  (visit 1)  มีกิจกรรมดังต่อไปนี้

                         -  ลงทะเบียน  และจัดทำบัตรใหม่ (กรณีไม่เคยตรวจกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ)

                         -  ตกลงบริการรายละเอียดการตรวจสุขภาพ

                         -  ชำระเงินค่าตรวจสุขภาพ (เฉพาะส่วนเกินที่ไม่สามารถเบิกได้)

                         -  เจาะเลือด  และส่งอุจจาระ , ปัสสาวะ  ที่จะตรวจตามที่ได้ตกลงบริการไว้

                         -  ทดสอบสมรรถภาพทางกาย

                                    -  ตรวจสุขภาพในช่องปาก

                         -  ซักประวัติตามแบบฟอร์มการตรวจสุขภาพ

                        -  รับบัตรนัดเพื่อรับการตรวจ ณ  โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ 

                            ศูนย์อนามัยที่  9  พิษณุโลก

                4.2  บริการตรวจสุขภาพในสถานที่ (visit 2)  มีกิจกรรมดังต่อไปนี้

                        -  เอกซเรย์ทรวงอก

                        -  ตรวจร่างกาย

                        -  ตรวจเต้านม  ,  ตรวจภายใน , ตรวจมะเร็งปากมดลูก  (ผู้หญิง) 

                        -  แจ้งผลการตรวจสุขภาพประจำปี และให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัวตามภาวะสุขภาพของแต่ละคน

                        -  ส่งพบแพทย์ในกรณีพบความผิดปกติ

        5.  สำรวจความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

        6.  ประเมินผลโครงการ
 

ผลการดำเนินงาน / ผลการศึกษา

            จากการดำเนินงานโครงการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 9 พิษณุโลก  เสนอผลการดำเนินงาน  ดังต่อไปนี้

            ส่วนที่ 1  การให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

            ส่วนที่ 2  ความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปี

 

ส่วนที่ 1  การให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

           

            จากการดำเนินงานให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ 

ศูนย์อนามัยที่ 9 พิษณุโลก  มีการดำเนินงานให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกนอกสถานที่  แก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่มีความประสงค์ตรวจสุขภาพ  โดยจัดโปรแกรมการตรวจสุขภาพแบ่งออกเป็น  2  โปรแกรม  ได้แก่  โปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้มีอายุน้อยกว่า  35  ปี  และโปรแกรมตรวจสุขภาพสำหรับผู้มีอายุตั้งแต่  35  ปีขึ้นไป  ตามที่ระเบียบกระทรวงการคลังกำหนดให้สามารถตรวจได้  ซึ่งให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกแก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชนรวมทั้งสิ้น  จำนวน 19 แห่ง   แบ่งออกเป็นหน่วยงานภาครัฐ  จำนวน  18  แห่ง  หน่วยงานเอกชน  จำนวน  1 แห่ง 

            จากการคัดกรองภาวะสุขภาพผู้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  พบว่าผู้รับบริการอายุน้อยกว่า 35  ปี  เพศหญิงมาใช้บริการตรวจสุขภาพ  ร้อยละ  57.08  เพศชายมาใช้บริการตรวจสุขภาพ  ร้อยละ  42.92  และผู้รับบริการอายุตั้งแต่ 35 ปี  เพศหญิงมาใช้บริการตรวจสุขภาพ  ร้อยละ  61.99 

เพศชายมาใช้บริการตรวจสุขภาพ  ร้อยละ  38.02  ดังรายละเอียดตามตารางที่ 1

           

ตารางที่ 1  จำนวนและร้อยละของผู้รับบริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกจำแนกตามเพศและอายุ
 

เพศ

อายุน้อยกว่า  35  ปี

อายุตั้งแต่  35  ปี

รวมทุกกลุ่มอายุ

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

 

ชาย

หญิง

 

97

129

 

42.92

57.08

 

293

478

 

38.02

61.99

 

390

607

 

39.11

60.89

 

รวมทั้งสิ้น

226

100

771

100

997

100

          

             ผลการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกที่ผิดปกติเป็นส่วนใหญ่คือ  ไขมันในเลือดสูง  รองลงมาคือ  ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดผิดปกติ  และปัสสาวะผิดปกติ  ร้อยละ  36.32  15.85  และ  15.5  ตามลำดับ

และผลการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกที่ผิดปกติน้อยที่สุด  คือ  กรดยูริกในเลือดผิดปกติ  ร้อยละ  2.72  ดังรายละเอียดตามตารางที่ 2

 

ตารางที่ 2  จำนวนและร้อยละของผู้รับบริการจำแนกตามผลการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก
 

รายการ

ผลการตรวจ

 

ปกติ(ราย)

ร้อยละ

ผิดปกติ(ราย)

ร้อยละ

1.  ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด

893

48.15

158

15.85

2.  การทำงานของตับ

736

95.46

35

4.54

3.  น้ำตาลในเลือด

738

95.72

33

4.28

4.  ไขมันในเลือด

491

63.68

280

36.32

5.  การทำงานของไต

714

92.6

57

7.4

6.  กรดยูริกในเลือด

750

97.28

21

2.72

7.  ปัสสาวะ

842

84.45

155

15.55

8.  อุจจาระ

516

93.3

37

6.7

9.  เอกซเรย์ทรวงอก

845

84.75

152

15.25

10. ตรวจภายใน  ตรวจมะเร็งปาก   มดลูก

375

86

61

14

 

หมายเหตุ  จำนวนผู้รับบริการรวมในแต่ละรายการตรวจสุขภาพไม่เท่ากัน  ขึ้นอยู่กับการแบ่งกลุ่มอายุผู้รับบริการ  และความประสงค์ในการเลือกรับบริการตามรายการตรวจสุขภาพของผู้รับบริการ            

 

ส่วนที่ 2  ความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปี

             จาการสำรวจความพึงพอใจของผู้รับบริการ  พบว่าผู้รับบริการมีความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  ส่วนใหญ่ความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาตามประเด็นรายข้อพบว่า  เจ้าหน้าที่แต่งกายสะอาด  เรียบร้อย  ความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุด 

ร้อยละ 98.89  รองลงมาคือ  เจ้าหน้าที่สนใจรับฟังปัญหา  ตอบคำถามและให้คำปรึกษาด้วยความเต็มใจ  ร้อยละ 97.29  นอกจากนี้พบว่าระดับความพึงพอใจที่ต่ำกว่าข้ออื่นๆคือ  ได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเลือกบริการและวิธีการรักษาพยาบาล  ได้รับบริการที่สะดวกรวดเร็ว  ร้อยละ  91.27  ดังรายละเอียดตามตารางที่ 3

 

ตารางที่ 3  จำนวนและร้อยละของผู้รับบริการจำแนกตามความพึงพอใจต่อการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก

 

รายการ

ความพึงพอใจ

มากที่สุด

ปานกลาง

น้อย

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

จำนวน(ราย)

ร้อยละ

1.  เจ้าหน้าที่แต่งกายสะอาด  เรียบร้อย

2.  เจ้าหน้าที่สนใจรับฟังปัญหา  ตอบคำถามและให้คำปรึกษาด้วยความเต็มใจ

3.  อุปกรณ์  เครื่องมือในการตรวจสะอาด  น่าเชื่อถือ

4.  เจ้าหน้าที่ต้อนรับด้วยใบหน้ายิ้มแย้ม  และมีกิริยา  วาจาสุภาพ

5.  สถานที่ให้บริการสะอาด  เป็นระเบียบ  แสงสว่างเพียงพอ  และมีอากาศถ่ายเทสะดวก

6.  สถานที่ตรวจเป็นสัดส่วน  มิดชิด  ปลอดภัย

7.  ได้รับการชี้แจงขั้นตอนการรับบริการอย่างชัดเจน

8.  ได้รับคำอธิบายเกี่ยวกับสาเหตุ  อาการหรือปัญหาที่ตรวจพบและวิธีการปฏิบัติตน

9.  ได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ  เลือกบริการและวิธีการรักษาพยาบาล

10.  ได้รับบริการที่สะดวกรวดเร็ว

986

970

 

965 

965 

 

959 

 

948

938 

938 

 

910 

 

910

98.89

97.29

 

96.79

96.79

 

96.18

 

95.08

94.08

94.08

 

91.27

 

91.27

11

27

 

32

32

 

38

 

49

59

59

 

87

 

87

1.11

2.71

 

3.21

3.21

 

3.82

 

4.92

5.29

5.29

 

8.73

 

8.73

0

0

 

0

0

 

0

 

0

0

0

 

0

 

0

0

0

 

0

0

 

0

 

0

0

0

 

0

 

0

  

การนำไปใช้ประโยชน์

       1.  นำไปพัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุกในด้านระบบการให้บริการ

       2.  รายงานสรุปผลการตรวจสุขภาพประจำปีใช้เป็นแหล่งข้อมูลในการติดตามภาวะสุขภาพผู้รับบริการที่มีผลการตรวจผิดปกติ  นำมาศึกษาพฤติกรรมการดูแลสุขภาพเพื่อเป็นแนวทางในการส่งเสริมสุขภาพประชาชน

       3.  เป็นการกระตุ้นให้ผู้รับบริการตระหนักถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพตนเอง  และบุคคลใกล้ชิด  เช่น  ครอบครัว  เพื่อน  เป็นต้น 

 

ความยุ่งยากในการดำเนินงาน / ปัญหา / อุปสรรค

      1.  สถานที่ตั้งของศูนย์อนามัยที่ 9 พิษณุโลกอยู่ไกลเขตเมือง ทำให้ผู้รับบริการไม่สะดวกต่อการเดินทางมารับบริการในการนัดครั้งที่ 2 (visit 2)

       2.  ขาดงบประมาณในการดำเนินงานโดยเฉพาะในด้านการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพตนเองก่อนการเจ็บป่วย

       3.  บริการสุขภาพของศูนย์อนามัยที่ 9  พิษณุโลก  ไม่เป็นที่รู้จักของประชาชนทั้งในและนอกพื้นที่รับผิดชอบในเขต  9 พิษณุโลก

       4.  ขาดโปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการเก็บรวบรวมข้อมูลผลการตรวจสุขภาพ

 

ข้อเสนอแนะ / วิจารณ์

       1.  ทีมตรวจสุขภาพประจำปีควรมีบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางเข้ามาร่วมดำเนินงาน  เช่น  นักโภชนาการ  นักเทคนิคการแพทย์  นักรังสีเทคนิค  เพื่อให้เกิดความน่าเชื่อถือมากขึ้น

       2.  ควรมีการจัดสรรงบประมาณในด้านการประชาสัมพันธ์  เพื่อให้องค์กรเป็นที่รู้จักแพร่หลายแก่ประชาชนทั่วไป 

       3.  ควรนำเทคโนโลยีสารสนเทศ  มาช่วยในการเก็บรวบรวมข้อมูล  เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการประมวลผล  และเป็นแหล่งข้อมูลสุขภาพสำหรับบุคลากรทางสาธารณสุข  และประชาชนทั่วไป

       4.  ปัจจุบันการตรวจสุขภาพประจำปีสามารถเบิกได้ในกลุ่มข้าราชการและพนักงานรัฐวิสาหกิจเท่านั้นควรมีนโยบายให้ประชาชนที่มีสิทธิบัตรประกันสุขภาพสามารถตรวจสุขภาพได้เช่นกัน

       5.  ควรพัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจสุขภาพประจำปีเชิงรุก  โดยให้ผู้รับบริการได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ  เลือกบริการและวิธีการรักษาพยาบาล  รวมไปถึงระบบการให้บริการที่สะดวกรวดเร็วมากขึ้น